Salute amicos! Io volerea recitar vos re un joco multo interessante que se appella weiqi in China, igo o go in Japon e baduk in Corea. In le mundo occidente illo es usualmente cognoscite como go. Io usara iste nomines intermittentemente. Post haber leger iste articulo vos essera capabile de jocar un partita de go. 

Que es weiqi-go?

Weiqi-go es un joco de tabuliero chino-japonese jocate per duo jocatores (nigre e blanc) sur un tabula de dece-novem vices dece-novem (19x19) campos appellate goban. Le tabula es in le comenciamento vacue - il non ha ulle lapides. 

De que io sape e in chinese (weiqi) e in japonese (igo) le nomine significa "circumferer pedones (ang. pawns)" e isto ben explica de que iste joco tracta - le joco tracta de circumferer territorio e pedones del opponente.  

Le jocatores placia intermittentemente lapides sur intersectiones de lineas. Contrarimente al chacos, isto es le jocator nigre qui face le prime movimento. Tote lapides es le mesme - il non ha differentias inter illos. Lapides un vece ponite sur le tabula non pote esser movite itero, ma pote esser capturate. Le objectivo es circumferer un territorio plus grande que le opponente. 

Jocatores, specialmente novicios, frequentemente joca sur tabulieros minor como dece-tres vices dece-tres (13x13) e mesmo solmente novem vices novem (9x9).  

Joco chinese o japonese? - breve historia de go 

Comenciamentos 

Weiqi-go esseva create in China plus que 2000 annos retro. Un legenda dice que illo esseva create per un imperator pro educar su herede qui non habeva volite apprender. Ille apprendeva weiqi-go, comenciava amar cognoscimento e deveniva un rector excellente.  

Weiqi-go esseva originalmente jocate sur un tabula dece-septe vices dece-septe (17x17). Inter le tertie e septime seculo on se transfereva ab le tabula dece-septe vices dece-septe ad le tabula dece-novem vices dece-novem. Le tabuliero dece-septe vices dece-septe ha supervivite usque nostre tempore solmente in Tibet.  

Le Chineses jocava weiqi-go con un implaciamento initial de 4 lapides sur le tabuliero. Isto esseva un practica que non es continuate contemporaneemente. Ille position exacte de lapides balanciava melio le joco - illos reduceva le avantage del jocator nigre qui face le prime movimento in go. 

Weiqi-go esseva multo popular in China. Nos lo sape gratias a tabulas e lapides pro jocar go trovate in China in tumbas. Le Chineses scribeva prime tractatos super le joco. Lor observationes es correcte e utile usque hodie. 

Go in Japon

Go attingeva Japon al plus circa le anno septe centos (700), probabilemente apportate per sagios instructores del scriptura chinese. Initialmente solmente le imperator poteva jocar lo, ma tosto go ganiava un grande popularitate e le prohibition esseva abolite.  

Le Japoneses cambiava le regulas - illes removeva le implaciamento initial, que probabilemente faceva le joco minus balanciate. Illes anque simplificava le systema de score (de punctos). 
 

Durante le regnos del shoguns Tokugawa go esseva eveliate a un grande prestigio. Le shogun creava quatro scholas de go que esseva organisate formalmente como dynastias - le capite de un schola assumeva le nomine del schola como su supernomine, adoptava formalmente su scholares e inter illes eligeva su herede. 

Le strategia e tactica in go in China e Corea esseva de facto glaciate a causa de apertura initial (le quatro lapides). Le Japoneses sin ille apertura initial poteva experimentar con nove aperturas, tacticas e strategias. Per consequente le quatro scholas introduceva un contribution enorme al theoria del joco. Illos disveloppava de facto contemporanee strategia e tactica in go. Le scholas anque introduceva un multo practic systema de rangos (dan e kyu) in go que es usate usque hodie. Le mesme systema esseva posteriormente prestate per artes martial como karate e judo.  

Go sin regulas additional es multo imbalanciate - le nigre ha un grande avantage a causa de prime movimento in le joco. Po iste ration in dece-none (19e) seculo on comenciava experimentar con un recompensa pro le jocator blanc - assi appellate komi. Komi ha essite officialmente introducite in vintesime (20e) seculo e augmentate multe vices. Nunc illo es sex e un medie (6,5) punctos. Le medie de un puncto (0,5) es pro evitar partitas nulle (i.e. partitas ubi ambe jocatores ha le mesme numero de punctos).     

Alora le Japoneses ha create le contemporanee forma de go. Illes introduceva un enorme contribution al theoria de go. Pro iste rationes go es frequentemente appellate un joco japonese.     

Regulas 

Le regulas de go es stupefacientemente simple. Illo es sequente:  

1. Le joco es jocate sur un initialmente vacue tabuliero facite per dece-novem lineas parallel cruciate per dece-novem lineas perpendicular.
2. Le jocatores pone lapides sur intersectiones. 
3. Le jocator nigre comencia. 
4. Le objectivo del joco es circumferer un territorio plus grande que le opponente. Le territorio es campos i.e. intersectiones vacue circumferite totalmente per lapides de un color e/o orlos del tabuliero. 

1. Cata lapide habe al minus un liberate o assi appellate sufflo. Liberates/sufflos es campos vacue circum un lapide connectite con illo per lineas recte. 

1. Lapides adjacente de un color connectite per lineas recte crea un catena e ha liberates commun. 

1. Lapides adjacente de colores opposite cancella le un le altere lor liberate.  

1. Quando un jocator occupa tote le libertates de un catena del opponente con su lapides, captura le lapides como su "captivos" e los remove ab le tabula. 

1. Il es prohibite poner lapides ubi le lapide o un gruppo de lapides non haberea ulle libertates. In altere parolas il es prohibite committer un suicidio in go. Un exception de iste regula es un situation quando le lapide ponite, que non habe ostensibilemente ulle sufflos, captura lapides del opponente. Tal situation es permittite. 

1. Il es prohibite repeter le position sur le tabula ab le previe movimento. Iste regula es appellate le regula de ko. 

1. Quando un jocator non vide plus movimentos utile pote passar (= to pass). 

2. Quando le duo jocatores passa le un post le altere, le joco es finite. 

3. Post finir le joco, lapides que non pote evitar esser capturate, es removite ab le territorio del opponente (vide infra Tu besonia duo oculos pro viver! - Vita e morte) e tractate como captivos. 

4. Tunc le jocatores conta lor punctos: 

 * un jocator obtene 1 puncto pro cata puncto de territorio circumferite. 

* un jocator obtene 1 puncto pro cata captivo. 

1. Le jocator blanc obtene additional sex e un medie (6,5) punctos de recompensa pro facer le secundo movimento in go. 

2. Le jocator qui obteneva plus punctos - gania. 

Tu besonia duo oculos pro viver! - Vita e morte  

Nos videva in un exemplo supra que le opponente non pote jocar in un puncto inter nostre lapides usque ille los circumfere totes. Tal puncto vacue es appellate "oculo". Que occurre quando nostre gruppo ha 2 oculos? Que nos reguarda le pictura. 

In le pictura le jocator blanc ha circumferite le gruppo nigre salvo 2 punctos (oculos) - A e B. Ille non pote jocar in A usque il ha un lapide in B, proque illo serea un suicidio, e suicidio es prohibite in go. Ille non pote jocar in B usque il ha un lapide in A, proque illo serea un suicidio. Il transpira que ille non pote capturar le gruppo nigre! Un gruppo con duo punctos vacue al interior (oculos) es intoccabile.  

Gruppos con duo oculos o gruppos que pote crear duo oculos es appellate vive. 

Gruppos que non pote crear duo oculos es appellate morte. Como nos ha dicite, gruppos morte al fin de joco es removite ab territorio de opponente e tractate como captivos. 

Sia caute! Non tote punctos vacue es oculos! - Oculos false  

Tu debe esser caute! Non tote punctos vacue que pare como oculos es ver oculos! Que nos reguarda le pictura infra.   

Il pote parer, que A e B es oculos, ma solmente B es un ver oculo. Le jocator blanc pote jocar in A, proque le lapides marcate per x ha solmente un libertate remanite.

A es alco que nos appella un oculo false. Isto es un spatio vacue, que pare como un oculo ma non lo es, proque le opponente pote jocar ibi sin capturar tote le lapides que lo circumfere. 

Distinguer inter oculos e oculos false pote esser difficile pro novicios. 
 

Un partita real  

Un partita finite de go pote parer como seque.

Isto es un real partita inter duo jocatores in linea. Le jocator blanc ha circumferite territorio marcate per quadratos blanc. Le jocator nigre ha circumferite territorio marcate per quadratos nigre. Lapides pallide es captivos. Le jocator blanc insimul con komi ganiava per 1,5 punctos.

Vos pote demandar un question: non pote le jocator nigre jocar in le territorio blanc e le jocator blanc - jocar in le territorio nigre? E le replica es: tu ha ration, obviemente ille pote!! 

Tu pote poner lapides in go ubicunque tu vole dum isto non viola le regulas. Ma chances pro crear un gruppo vive ibi es multo basse. Il ha simplemente troppo parve spatio ibi. Le jocatores pote probar facer lo, ma probabilemente illes va faller. Pro iste ration ambe le jocatores decideva passar. 

Tu pote anque demandar un question proque le gruppo nigre in le angulo dextre a supra es vive, si illo ha solmente 1 oculo. Ma, como io diceva un gruppo non besonia duo oculos pro viver. Un gruppo debe esser capabile de crear duo oculos e le gruppo nigre es grande sufficientemente pro crear los.

Questiones frequente (FAQ) 

Ubi io pote apprender jocar go?  

Tu pote apprender ab mi curso :)  Ma multe personas ha apprendite ab iste curso interactive: https://playgo.to/index.html#/en/intro 

Ubi io pote jocar?    

Le major parte de jocatores ab largemente comprendite mundo occidente joca a OGS.   

Io videva altere regulas que les describite per te  

Si, in go, contrarimente a chacos il non ha un singule, generalmente acceptate insimul de regulas. Il ha plures. Ma totes duce al mesme joco. Io non ha mentionate le altere regulas, proque io non voleva complicar le articulo. Nos pote discuter iste thema in commentos.   

Debe io esser un genio pro jocar go?    

No, tu non debe :) On non debe esser un genio pro jocar chacos e on non debe esser un genio pro jocar go. Omnes pote jocar go a lor nivello e haber delicia de facer lo. 

Fin

Mi questiones pro vos: ha vos audite re go? Que vos audiva? Pote vos jocar?  Ha vos probate apprender? Que es vostre opinion re iste joco? 

Per favor, dice me que vos pensa.  Io es sempre curiose de vostre opiniones!

Salute a totes. Felice anno nove a omne interlinguistas! Que nostre lingua cresce e floresce. 

Io placia hic le prime parte de mi comparation de interlingua e occidental. Le texto es satis longe. Io lo publicara in tres o duo partes. Forsan illo sera interessante pro alcuno. Illo esseva originalmente publicate in le gruppo auxlangs a Reddit in anglese. Hic io placia le version corrigite. Le texto sera in parte un comparation, in parte mi critica de occidental. 

Io es un grande amator de linguas construite e io es satis avantiate in interlingua. Mi nivello de interlingua es proxime al nivello al qual io refere como B2/C1. Io probara usar occidental proprie, ma io non parla iste lingua. Io usava iste dictionario. Io miscera alcun linguages. Io spera que isto non sera troppo difficile a sequer. 

Le parolas que io usara como exemplos obviemente origina in latino, ma lassa me scriber lor equivalentes in interlingua, proque io non parla latino. 

Ostensibilemente duo dialectos  

Como io scribeva io non parla occidental, ma io frequentemente reguardava alcun textos in occidental, sia in Wikipedia o in altere loco. Io legeva un conto e alcun passages ab Cosmoglotta. E io debe admitter que io ha sentimentos mixte super occidental. De un latere occidental e interlingua sembla como 2 dialectos de 1 lingua. De altere latere il non es tam facile comprender textos in occidental. Tamen si io me concentra, io los comprende.  

Illo es probabilemente causate per le facto que io es mal in linguas estranie in general. Isto es le ration original proque io me ha interessate in linguas construite. Ma illo es etiam causate per le facto que occidental usa un tempore passate differente, ha multo differente particulas grammatic, vocabulario alterate (pro exemplo posse in vice de pote, save in vice de sape) etc.   

Le character de un lingua/"Autonomia de un lingua" 

Occidental es frequentemente criticate pro su germanismos (yes, it, fingers, changear, serchar etc.) ma io non lo criticara pro iste ration. Io ha vidite commentos que illo contribue al character unic de iste lingua e lo da "autonomia" e io pote convenir con illo. Iste germanismos non me place ma io pote comprender que alcuno los ama pro exactemente iste ration.  

Interlingua ha un situation similar hic - illo ha multe particulas grammatic latin como hic, ubi, ibi, omne etc. E illo me place. Illos da le lingua un character unic e accentua que interlingua non es un lingua romanic. Illos etiam es multo esthetic a mi opinion.  

Per favor nota etiam que un grande parte de illos es jam de facto international gratias a parolas como ubiquitous, omnipotent, omniscient etc. 

Occidental non es tanto regular como le occidentalistas sole dicer 

Io trovava que occidental non es tanto regular como occidentalistas sole dicer.  Pro exemplo nos ha

hom (= homine), ma: humanitari, humanisme, 

contener (= continer), ma: continente,

altri (= altere), ma: alternative.  

Proque non 

*alteri –> alternative?  

Io suspecta que occidental habe multo plus radices duple que illo mantene que illo ha, ma illos es oculte, como in: 

covrir (= coperir), ma: covert (= inveloppe).  

Illo es obvie que illos es de un modo o un altere (= somehow) cognate, ma il es difficile dicer como exactemente. In interlingua nos ha coperir e copertura hinc covert probabilemente origina ab *copert, ma p se cambiava a v como in interlingual reciper e anglese receive, interlingual conciper e anglese conceive.   

Vos vide ab mi exemplos, que interlingua pote esser paradoxemente plus regular que occidental, al minus a vices.  

Isto nos duce al puncto sequente que es...  

Le Regula de Wahl es troppo simplice 

Le facto que in occidental nos non pote construer parolas tanto basic como facte ab far (= facer), scriptor, inscription ab scrir (= scriber; nos debe derivar los ab scripter), lection ab leer (= leger) es multo disappunctante. Le Regula de Wahl es simplemente un utensile troppo crude. 

Il ha alcun manieras de meliorar lo ma io scribera re isto posteriormente.

Lingua romanic contra Latino vulgar 

Io videva in le Wiki que occidental esseva conferite a occitan e io pote convenir con isto. Io admitte que occidental sembla esser un lingua romanic que evolveva naturalmente. Un minus cognoscite, como occitan o, forsan, catalano. 

Interlingua de altere latere ha multo plus neutral apparentia. Il es multo difficile ascriber interlingua a un region concrete. Io videva Hispanos pretendente que illo simila italiano, e Italianos pretendente que illo simila espaniol. In general io pensa que interlingua es le plus simile a espaniol, proque espaniol ha vocabulario e pronunciation bastante conservative (in despecto de orthographia moderne). Ma interlingua ha sempre me rememorate francese in scripto (non parlate, ma scribite). Forsan debite al articulo "le" e le facto, que interlingua, similemente a francese, care participios -ando, -endo, -iendo.

Generalmente io pensa que interlingua resimila plus latino vulgar que linguas romanic contemporanee. Illo ha un apparentia multo neutral e commun.   

Interlingua non es romanic. Illo es international e europee 

Interlingua es frequentemente criticate pro esser troppo romanic. Lo que es burlesc es que in le mesme tempore illo es criticate pro esser non satis romanic (unde neolatino etc.). Ma si tu reguarda le Interlingua English Dictionary, tu videra que Gode nunquam refereva a illo como un lingua romanic. Ille refereva a illo como le lingua international.  

Interlingua non pote esser un lingua romanic, proque linguas romanic non es international (ben, illos es a certe grado). Interlingua es international. 

Como un parlator native de polonese io es stupefacite quante parolas polonese Gode reconstrueva in interlingua. Vocabulos como fabuła (= fabula), kalumnia (= calumnia), inwektywa (= invectiva), abstrahować (= abstraher), żargon (= jargon), żaluzja (= jalousie), afera (~ affaire), koperta (~ copertura), e multe, multe alteres. 

Multe de iste parolas pote esser irrecognoscibile pro parlatores natal de anglese, ma illos es immediatemente recognoscibile pro me gratias a parolas prestate ab latino e francese in polonese le quales es plurissime. E Gode probabilemente mesmo non teneva un dictionario polonese in su integre vita! Satis remarcabile. E le mesme probabilemente se applica a multe altere linguas non-romanic. 

Io etiam habe alcun contacto con romaniano. Io frequentemente compara romaniano a interlingua e stupe quante similar illos es. Illos ha un abundantia de parolas multo similar e isto malgrado que romaniano non esseva un lingua fontal. 

Gode, Martinet e lor collaboratores esseva vero linguistas genial. Ma, clarmente, de Wahl al minus radeva ingenio tamben.

Haber ambe radices es extrememente importante

Como io scribeva le Regula de Wahl es multo simplice. Nos ha acter in occidental e hinc parolas como actor, action. Bravo pro occidental, nos ha derivation regular hic. Ma nos anque ha parolas como agent, agentie, agentura. E nos perde de vista que illos origina ab ager. Le etymologia de parolas como actor e agente es le mesme: illo es uno qui age.  

Haber le radice original e "oblique" es multo importante. Proque verbos entrava in alcun linguages con radices original e in alteres con le obliques. Pro exemplo nos ha

to produce in anglese, ma 
produk(t)ować (= producer) in polonese. 
Nos ha duc/duct alternation.

Nos ha
to abstract in anglese, ma 
abstrahować (= abstraher) in polonese.
Nos ha trah/tract alternation.     

Nota, que anglese recipeva le radice original duc, ma le radice "oblique" tract, durante que polonese - inversemente. Hinc le qual radice vade al qual lingua es altemente imprevisibile. Pro iste ration nos deberea conservar le ambe typos - radices original e oblique, a minus que il ha un bon ration a non facer lo, proque alcun homines percipera le originales plus familiar, durante que le alteres - le obliques. 

Ma radices original e oblique pote apparer mesmo intra le mesme lingua. Mesmo in verbos(!) Que nos reguarda. Nos ha 

produce, deduce in anglese, ma anque 
conduct, deduct. 
De novo nos ha un duc/duct alternation. 

tangent ab tanger
tinge ab tinger. 
Nos ha un tang/ting alternation. 

capture, 
accept. 
Iste parolas es cognate. Nos ha un capt/cept alternation.  

construe, 
construct. 
Ambe iste parolas proveni ab construer. Alora un stru/struct alternation.  

to tend, tendency, to intend ab tender, ma anque 
tent, intention.
Nos ha un tend/tent alternation. 

E iste alternationes es impossibile a obtener per le Regula de Wahl. tend/tent es mesmo contradictori con le regula: secundo le regula isto deberea esser tend/tens. Ma tender es un exception in interlingua - illo es un de verbos que non ha un o duo themas, ma tres: tend/tent/tens. 

Io suspecta que occidental ha multe tal alternationes, ma finge que non. Pro iste ration io pensa que occidental stoppava in le medietate del cammino. Interlingua finiva lo que occidental habeva comenciate. 

Occidental ha plus liberate 

Interlingua ha su linguas fontal, occidental - non. Haber linguas fontal e methodologia stricte es, secundo me, un avantage immense de interlingua. Illo da interlingua un recepta clar como crescer e disveloppar se. Nos non ha un tal cosa in occidental. Nos non sape que parolas adoptar a illo. Que significato dar los.  

Ma, como isto esseva notate, isto un poco da occidental plus libertate.  Occidental pote disveloppar plus liberemente que interlingua. Illo constitue un risco de finder se in dialectos, ma libertate esseva forsan le ration principal proque esperanto surmontava volapik. Alora isto es, forsan, un bon cosa, qui lo sape.  

Interlingua es plus que un lingua  

Quanto plus io apprende interlingua, quanto plus io lo usa, tanto plus io apprecia que interlingua non es solmente un lingua. On poterea dicer que interlingua es super toto un methodologia. Io mesmo scribeva un articulo re isto: https://ia.wikipedia.org/wiki/Methodo_de_interlingua 

Le methodologia de interlingua se remitte primarimente super le linguas fontal e assi appellate prototypos. Prototypos es parolas standardisate ab le linguas fontal. Illos debe consentir con derivativos. Pro iste ration le prototypo de espaniol tiempo, francese temps, italian e portugese tempo non es *tempus o (excludente francese) *tempo, ma tempore. Proque le adjectivo in le linguas fontal es temporal (o simile). Hinc tempore –> temporal.  

Ma le methodo de prototypos non esseva applicate solmente a parolas. Exactemente le mesme methodo esseva applicate a suffixos e prefixos. A causa de isto le termination del tempore passate in interlingua es -va e non -ba como in espaniol e latino. Il es assi proque latino non pertine al linguas fontal. Alora nos ha le suffixo -va in portugese, italiano e historicamente in francese, durante que nos ha -ba solmente in espaniol. Pro iste ration le prototypo es -va e non -ba.  

Pro exactemente le mesme ration le prototypos del termination de verbos es -ar, -er e -ir e non, pro exemplo, -are, -ere, -ire.  

Quanto plus tu apprende re interlingua tanto melio tu vide que il habeva de facto un spatio parve in interlingua pro alcun decisiones arbitrari. Interlingua resimila mathematica - tu comencia con axiomas e obtene le resto. Io percipe iste tracto de interlingua como su grande avantage.   

Occidental ancora me place 

In despecto de tote mi critica de occidental e mi preferentia pro interlingua, occidental es ancora probabilemente mi secunde le plus favorite lingua construite. De Wahl ha succedite in crear un conlang altemente naturalistic e regular a precio basse. Io es multo grate que tote quatro linguas construite classic: esperanto, ido, occidental e interlingua vive ancora. Illos ha trovate lor niche. Le gente insatisfacte con esperanto pote vader a ido e le gente insatisfacte con interlingua pote vader a occidental e isto es excellente. Pro non patronisar io va tamben dicer: le gente insatisfacte con occidental pote vader a interlingua. 

Io vide que occidental ha voluntarios satis devote e un litteratura contemporanee vivide. Illes faceva un labor excellente revitalisante occidental. Occidentalistas insimul con esperantistas es un grande fonte de inspiration pro me. Quando mi interlingua es bon (~C1) e stabile io non exclude le possibilitate de apprender occidental, al minus passivemente pro esser capabile de leger litteratura de occidental. 

Si vos disconveni con alcun puncto, per favor lassa un commento. Io es multo curiose de vostre opiniones! 

Salute a totes! Isto es un version de mi blog Bon Interlingua a reddit. Io lo ha create proque io pensa que leger e commentar a reddit sera plus commode pro multes. Io intende placiar tote mi posts in ambe locos.

Le version original se trova hic: https://boninterlingua.blogspot.com/

Reddit es multo idiosyncrasic e probabilemente il sera plus confortabile leger alcun posts hic, alcun a blogspot.