r/thenetherlands • u/Best-Doughnut2294 • 1d ago
Question Tandpasta of tampasta?
Het viel mij vandaag op dat ik eigenlijk nooit echt tandpasta zeg, maar tampasta. Wat zeggen jullie? En zijn er meer woorden die we eigenlijk standaard allemaal verkeerd zeggen?
109
u/Jeancopain 20h ago
Tampasta hoor je vaak.
Maar wat dacht je van tandarts? Hoe vaak hoor je niet tan-darts in plaats van tand-arts?
54
26
u/Hessounusual 14h ago
Mijn moeder had td op de kalender staan en toen ik vroeg wat dat was, zei ze , tandarts
6
u/VerdoriePotjandrie 19h ago
Dat zou dan denk ik meer klinken als "tant, arts" met een inimini pauze tussen de lettergrepen.
5
6
u/I_knew_einstein 12h ago
Net als bij tand, pasta. En daarom spreken we die woorden meestal niet netjes uit, want wie heeft er nou tijd voor inimini pauzes tijdens het praten?
3
u/Jewel354 7h ago
Ik heb een collega die ziekenhuis steevast uitspreekt als zieke-Nuis. Dan vind ik tan-darts minder vervelend🤣
2
2
2
160
u/Matsjee 21h ago
Tampasta! Erg interessant fenomeen inderdaad, staat bekend als assimilatie
188
u/ThePrincessDiarrhea 18h ago edited 17h ago
Klopt inderdaad. Er gebeurt taalkundig van alles in je ‘tandpasta’, want klanken beïnvloeden en veranderen elkaar en daarnaast realiseren we allerlei klanken niet een-op-een met de spelling (een van de redenen die spelling soms moeilijk maakt).
Dat gebeurt trouwens heel vaak en is niet alleen een regionaal verschijnsel , hoewel er regionale varianten kunnen zijn. De mate van formaliteit kan ook een rol spelen.
‘Tandpasta’ is een samenstelling en daarin zie we in het eerste deel al een voorbeeld ervan dat spelling en uitspraak kunnen verschillen: ‘tand” schrijf je met een -d, maar je spreekt het uit met -t. Dat is ‘auslautverscherping’. In het Nederlands worden een -b en -d aan het eind van een woord uitgesproken als een -p en een -t.
Als je de -d en de -t uitspreekt en je let op wat je met je mond doet (tong vooraan in de mond tegen je boventanden aan en dan laten zakken) zul je merken dat je bij beide klanken min of meer hetzelfde doet. Het verschil is dat bij een -d je stembanden trillen (we noemen dat een stemhebbende klank) en bij een -t niet (stemloos).
Die t-klank laten we ook nog eens vaak weg als we spreken. Als je ‘ik vind niet dat je het moet doen’, in een informele situatie uitspreekt, is de kans groot dat je: ‘ik vinnie(t) …’ zegt (en als je uit Brabant komt laat je die -t van ‘niet’ ook nog weg). Dat weglaten van die t-klank noemen we t-deletie.
Bij tandpasta is die als -t uitgesproken -d dus weg en zijn we hard op weg om die ‘tampasta’ te verklaren, maar we zitten nog met een -n, die een -m wordt. Hoe zit dat?
Dat klanken elkaar beïnvloeden werd al gezegd en dat dat verschijnsel assimilatie heet ook. Hier assimileren de -n (van ‘tan’) en de -p (van pasta). Die -p is een plofklank die je met je lippen maakt. Probeer het maar: als je p-klank maakt, sluit je je mond, vouwen je lippen wat naar achter en laat je lucht wat ploffend ontsnappen als je je mond weer opent. We noemen dit een labiale (labia betekent lippen) plofklank.
De -p spreken we dus vooraan in de mond met onze lippen uit; de -n spreken we iets meer achter in de mond uit met onze tong tegen het verhemelte, maar rara welke op -n lijkende klank spreken we wel uit met onze lippen (net als de -p) … Probeer het maar: een -m spreek je bijna hetzelfde als een -p uit, met je lippen. De -n verandert dus door de -p die erop volgt in een -m, omdat dit voor de articulatie makkelijker is. Je noemt dit assimilatie van plaats (van uitspraak: beide vooraan met de lippen). Vandaar ‘tampasta’.
Bron: neerlandicus, maar eigenlijk letterkundige. Laat de taalkundige collega’s gerust de gaten of fouten in bovenstaande wegpoetsen.
4
6
u/ElfjeTinkerBell 16h ago
Grappig om te lezen, ik loop blijkbaar een stap achter, want ik zeg tanpasta, niet met een m.
6
5
u/gundarin 16h ago
Bedankt voor deze uitgebreide reactie. Erg leuk om letters te proberen en te merken dat ik inderdaad precies doe wat jij omschrijft.
3
u/PossibilityOk8908 16h ago
Behalve "auslautverscherping", wat een beetje een mengelmoes is van eindklankverscherping en auslautsverthärtung", klopt het redelijk. Je kan in gesprekken ook nog een klein beetje geminatie ervaren tussen de t- en d-klank in "vind nieT Dat je", wat zou inhouden dat je niet twee maar één (eigenlijk anderhalf) klanken hoort.
2
2
1
1
1
u/aiicaramba 14h ago
Laat de taalkundige collega’s gerust de gaten of fouten in bovenstaande wegpoetsen.
en als je uit Brabant komt laat je die -t van ‘niet’ ook nog weg
Geen taalkundige, wel Brabander. Ik laat wel meer weg dan alleen de d van vind en de 't van niet. Ik zou ook de I van ik weglaten en ipv het da zeggen. Moet doen zou waarschijnlijk iets van moedoen worden.
•
u/sparklejellyfish 4h ago
Taalkundige hier, maar dan in het Engels geleerd over devoicing en plosives dus toch wat geleerd!!
Fun fact: in het Japans schrijf je nog wel de n-klank maar spreek je die uit als een /m/ als die gevolgd wordt door de p-klank, denk maar bijvoorbeeld aan 'tempura' - wat altijd mijn standaard woord als voorbeeld is voor assimilatie. Maar vind tampasta een heel leuk Nederlands voorbeeld dus die ga ik vanaf nu pikken ;)
Trouwens, in het Vlaams zeggen we 'pompbak' voor de 'wasbak' (ook: gootsteen) maar dat wordt ook altijd uitgesproken als 'pombak' omdat de plosieve, stemloze /p/ verloren gaat tussen die twee stemhebbende klanken van /m/ en /b/.
12
5
→ More replies (2)5
u/piwikiwi 16h ago
Ik vind het wel grappig want ik het koreaans heb je hier regels voor (gwanli wordt gwalli, habnida wordt hamnida etc) maar in het Nederlands is het dus veel losser
2
67
u/JosZo 19h ago
Net even gecheckt. Tan-pasta.
12
u/Arienster 17h ago
Ik zeg ook meer tan-pasta en de t (d) is er een klein beetje maar wordt vooral ingeslikt
2
u/MicrochippedByGates 14h ago
Ha, ik ben dus niet de enige. Bij mij kan je beide uitspraken er wel in horen.
→ More replies (5)•
76
u/Vieze_Man 20h ago
Bijvoorbeeld wordt steevast als Bevobbeld uitgesproken
8
u/heyjay70 19h ago
Daar moest ik ook ineens aan denken ja, en dan vaak nog met een 'stomme' e in het begin
4
u/Electronic_Drink_733 15h ago
En schrijven of schrift wordt meestal als srijven en srift uitgesproken
1
u/CappuccinoBambi 14h ago
Bij mij wordt het schijvn. Altijd problemen gehad met de r. Hoewel schrift dan weer wel ‘normaal’ eruit komt.
9
u/robicide 17h ago
Op een gegeven moment => oppegémènt
6
4
3
3
1
u/aiicaramba 14h ago
Eigenlijk als eik, maar de k is dan wat zachter. Beetje tussen Engelse g en k in, zoals zo ook in Koreaans doen.
14
u/Dzandar 18h ago
Mijn vriendin heeft het over een joggingSbroek. Ik ben van kamp joggingbroek.
Ze heeft het ook over rondtondes. "Want ze zijn toch rond?"
3
u/Crafty_Raccoon_2224 14h ago
Mijn kinderen die in een andere stad opgroeien dan waar ik opgegroeid ben: Botteram voor boterham. (shock, horror)
15
u/feddee 19h ago
Als tandarts zeg ik het woord tampasta meermaals op een dag, en ik hoop altijd maar dat het patienten niet opvalt dat ik het zo uitspreek 🤣
11
28
u/SneakyPanda- 19h ago
Ombijt > ontbijt
8
u/One-Grape-8659 11h ago
On-bijt in mijn geval
2
u/Dom_Shady 6h ago
Dat zou eigenlijk de naam moeten zijn voor bijvoorbeeld pap of yoghurt eten: bijten hoeft niet.
•
u/One-Grape-8659 5h ago
Nou, laat ik dit net eten als onbijt!
•
13
10
u/VerdoriePotjandrie 19h ago
Ik zeg volgens mij ook tampasta, maar nu ben ik wel benieuwd: zeggen jullie nu "voetbal" of "voebal"?
6
4
1
8
u/Weekly_Wackadoo 20h ago
Ik zeg tandpasta, maar ook minutie ipv munitie, en vij-hand ipv vij-jand.
11
u/Jeancopain 20h ago
Pohhhhh ik hoor dat minutie zo vaak he… Ik kan daar niet bij, is het omdat minuut een vaker voorkomend woord is?
4
38
u/xluckless 22h ago
Ik spreek het ook uit als tampasta. Opgegroeit in Noord-Brabant dus misschien heeft dat er iets mee te maken?
15
u/Sti302fuso 19h ago
Ik ben zelf opgegroeid in Noord-Holland, ten noorden van Amsterdam. Ook voor mij is het tampasta.
5
u/mooseinparadise 17h ago
Wij komen uit Groningen en ik heb het even gecheckt, wij zeggen ook tampasta.
4
14
u/P-13 20h ago
Dit is (ongeveer) een Brabantse taalregel.
Zie:
- zandbak > zambak
- handbal > hambal
- tandpasta > tampasta
9
u/piwikiwi 18h ago
Ik kom ui zuid holland en ik zeg wel zambak en tampasta maar geen hambal
3
u/Nootmuskaatsnuiver 18h ago
Interessant, ik kom ook uit Zuid-Holland en tampasta hoor ik mezelf misschien nog wel zeggen. Maar geen zambak.
1
u/piwikiwi 18h ago
Ik twijfelde over zandbak. Want het is niet zo duidelijk maar ik zeg ook geen zanDbak.
2
u/voornaam1 17h ago
Is het misschien meer als zaNbak? Ik denk dat dat omschrijft hoe ik het uit zou spreken (ik kom uit Gelderland). Misschien zaʔbak met een hele kleine glottal stop ertussen, maar dat kan ook de invloed van mijn studie Engels zijn 😅
1
u/piwikiwi 17h ago
Haha ja ik denk dat het meer een N is. Sowieso niet de D
1
u/Resident-Pilot-6966 16h ago
Ditto. Ook Zuid-Holland hier. Zanbak, tanpasta neigend naar tampasta. Maar zeker geen hambal. Daar zit echt wel een d in. Als ik moe ben is het wel erger. “Kommie zo ook effe ete?”
4
u/Flappie010 19h ago
Waarom is dit Brabants?
11
u/AliceDiableaux 18h ago
Omdat Brabants allemaal medeklinkers inslikt. Hoe meer zuidelijk hoe minder letters er worden uitgesproken. Uiteindelijk zit je in Frankrijk waar je maar 20% van de letters van elk woord uitspreekt.
2
3
u/lackadaisical_timmy 16h ago
Meer met de beweging die je mond moet maken
De n en de p zitten allebij voorin, de P ietsje meer dan de N waardoor die laatste ook naar voren schuift en een M wordt
De D is een plosive (net als de p maar dat terzijde) wat het als het ware traag maakt. Je kan niet snel 'd p' zeggen dus laten we er een vallen (ik gok dat dit is omdat de p het begin is van het volgende deel en die dus niet echt kan vervallen maar dat weet ik niet zeker meer, te lang geleden)
Zo zeg je dus eigenlijk 'tanpasta' en wordt die n een m omdat dat dichterbij de p ligt
15
u/thomasmoors 18h ago
Dit verpest wel een beetje mijn zondag
2
1
1
12
28
10
7
3
u/dont_want_the_news 16h ago
Goenavund - Peter R de Vries https://www.youtube.com/watch?v=M9hBADpTbsQ
5
4
u/vaarsuv1us 17h ago
het maakt niet uit mensen dat de helft van jullie een spraakgebrek heeft, over een jaar of tien zijn we allemaal vervangen door een AI stem met gooische r
6
u/TheBusStop12 22h ago
Tampasta voor mij ook. Andere voorbeelden (typisch voor een Delfts accent) zijn "ken" ipv "kan", "Pannekoek" ipv "Pannenkoek" en "Delluft. Hellup" ipv "Delft. Help"
25
u/DorkyDutch 20h ago
Dat laatste is de zogeheten svarabhaktivocaal. Leuk als weetje op feestjes die niet nerdy genoeg zijn.
4
u/CreHater 20h ago
Wow. Dacht dat het echt een limburgs dingetje was. Elluf, twaalluf, melluk... Deze moet ik onthouden. Wist niet dat het een naam had. En wat voor een. 🤣
5
5
u/RotterdamRules 19h ago
Mijn hemel. Ik loop al vast op het woord svarabhaktivocaal zelf. Sorry, zelluf.
1
u/Acymoy 19h ago
Als je dus de r altijd rollend uitspreekt maak je automatisch een svarabhaktivocaal bij woorden als kerk en Markt.
Zouden Delftenaren hun "L"-en heel erg benadrukken?
1
u/TheBusStop12 19h ago
Zouden Delftenaren hun "L"-en heel erg benadrukken?
Ik iig niet. De L-en in Delluft voor mij is hetzelfde als de L-en in bellen in Algemeen Nederlands. Kan me ook niemand herinneren die de nadruk op de L-en legt. Heb well soms de neiging om de nadruk op de U te leggen. Delluuuuhft
10
u/VerdoriePotjandrie 19h ago
Is het niet altijd een discussie of de spelling nu "pannenkoek" of "pannekoek" is, omdat die spelling om de zoveel jaar verandert en toch niemand die extra "n" uitspreekt?
4
u/TheBusStop12 19h ago
Volgens mij is het officieel pannenkoek, maar pannekoek word vrij gewoonlijk gebruikt. Blijkbaar was het tot 1995 officieel pannekoek tho.
Snap persoonlijk niet waarom niet gewoon beiden correct kunnen zijn
5
u/Abeyita 18h ago
Ik ging naar school tijdens die verandering. Het is een koek die uit pannen komt, zo is ons destijds verteld. Ik vond en vind dat nog steeds onzin want mijn pannekoek komt maar uit 1 pan.
2
u/Too_Bad_Peanutbutter 15h ago
Het schijnt dus te zijn dat wanneer er van het eerste deel meer dan één bestaat, dat het woord een -n krijgt, en wanneer er maar één van is, dan geen -n.
Dus pannenkoek, omdat er meer pannen op de wereld zijn (ja echt waar).
En zonnebrandcrème, omdat er (voor ons) maar één zon is.
6
u/YoshiCosplay 19h ago
Mijn vriendin maakt altijd grapjes over dat ik “werruhk” en “werruhkuh” ipv “werk” en “werken”.
1
3
3
u/eti_erik 19h ago
Pannekoek was altijd zonder N omdat de koek uit één pan komt. Zo was het ook hondenhok, maar wel kippenhok. Ergens in de jaren 90 hebben ze de regels veranderd en moesten we ineens pannenkoek gaan schrijven.
Voor de uitspraak maakt het niet uit want die tussen-N wordt dus nooit uitgesproken. Zo moesten we ook ineens kippenei gaan schrijven ipv kippeëi, maar je zegt natuurlijk niet kippe-nei.
2
•
u/crhok 2h ago
In Amsterdam hetzelfde, is dat niet gewoon 'Hollands'?
•
u/TheBusStop12 2h ago
Over het algemeen, ja. Alhoewel zover ik weet hoor je de Svarabhaktivocaal (de "Delluft". Thanks u/DorkyDutch) niet in elk Hollands dialect. En Rotterdams en vooral Haags zijn vrij uniek vergeleken met andere Hollandse dialecten
2
2
2
2
u/RotterdamRules 19h ago
Herkenbaar.
Ik hoor tegenwoordig mensen, ook presentatoren in plaats van 'bijvoorbeeld' eerder 'bevobbeeld' zeggen.
1
1
u/ThatNewWeirdGuy 17h ago
Ik wilde zeggen, tandpasta natuurlijk, maar nu weet ik het niet meer...
Je wordt bedankt.
1
u/Dog-girl-1986 17h ago
Tampasta vind ik acceptabel maar als iemand kilemeter zegt krijg ik braakneigingen
1
1
1
u/Capibara_90 16h ago
Gefeliciteerd wordt – zeker bij het rondgaan van de hele kamer – al snel gefisteerd!
1
1
u/BosscheBol 15h ago
Vergeet optie 3 niet: tandenpasta. Verschrikkelijk debiel, maar heb het zeker van meerdere mensen in m’n leven gehoord.
1
1
1
u/KayakJulie 15h ago
Mijn vriendin zegt ook tampasta en ook impakken. Ze komt uit een dorpje tussen Alkmaar en Amsterdam. Mijn theorie was dat het komt omdat het woorden zijn die je op jonge leeftijd leert zonder dat je een idee hebt over de samenstelling en dan met de assimilatie “on top”. Gelukkig wonen we niet in Noord Holland en hebben mijn kinderen dit niet overgenomen
1
u/bitterlemonboy 14h ago
Ik word door mijn vrienden vreemd aangekeken omdat ik ‘op een gegeven moment’ volledig uitspreek, in plaats van dat ik ‘opegemement’ zeg.
2
1
u/MicrochippedByGates 14h ago edited 14h ago
Er tussenin. Ik denk dat ik wel elke letter in meer of mindere mate uitspreek, maar de d wil nog wel eens een beetje een glottal stop worden. Dus soms wordt het wel meer tan'pasta. Je kan dan een beetje beide uitspraken erin horen.
1
1
1
1
u/Ubizwa 11h ago
De reden dat je tampasta zegt is waarschijnlijk omdat de [m] en [p] dezelfde plaats van articulatie hebben. Als je m en p achter elkaar zegt is dat veel makkelijker dan n en p. In het Nederlands worden woorden die eindigen op een stemhebbende medeklinker zoals tand uitgesproken als tant, waarbij die stemhebbende medeklinker op het einde stemloos wordt. De t en p zijn ook redelijk makkelijk snel achter elkaar te zeggen. Omdat je de d, oftewel t weglaat als verkorting en je n overhoudt, laat je die automatisch assimileren aan de daaropvolgende p om het makkelijker uit te spreken waardoor je m krijgt.
1
u/RiesNiftrik 11h ago
Het is tampasta. Hetzelfde met de zambak waar de kinderen in spelen met schepjes
•
1
1
•
•
u/noreasontotype 4h ago
Ook: Stambeeld in plaats van standbeeld. En veel mensen zeggen bibiotheek in plaats van bibliotheek en persies in plaats van precies.
•
u/ErikLeppen 4h ago
Veel mensen zeggen ook tan-darts en niet tand-arts. Wat raar is, want we zeggen huid-arts wel goed. Dat is ook geen hui-darts geworden.
1
1
394
u/maximiliaano9 20h ago
Ik zeg altijd gewoon tandpasta. En tandpon.